“Geriye dönüşü olmayacak bir silahsızlanma ve örgütün feshi aşamasının toplumsal barışa ve demokratikleşmeye kapı aralayabilmesi için tarafların, özellikle de sürecin birincil derecede sorumlularının ve muhataplarının kapsamlı bir muhasebe yapması elzem. İbrahim Kalın’ın konuşmasını da bu açıdan değerlendirmekte yarar var. Kalın’ın dile getirdiği hususlar, sürecin geldiği aşamada ortaya çıkan ihtiyaçların ve çözülmesi gereken sorunların devletin en önemli aktörlerinden biri tarafından da kabul edildiğini gösteriyor”
İktidar çevrelerinin, sürecin PKK’nin silahsızlanması aşamasından çıkarak Kürt sorununun kök nedenleriyle ilgilenecek çözüm aşamasına doğru hızlandığı izlenimini yaratma çabaları yoğunlaştı.
Son bir haftadır silahsızlanma ve örgütün feshi sürecinin “tespit ve teyit” aşamasının geride bırakılması, Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararının ne zaman açıklanacağı ve sürecin yeni bir aşamaya nasıl taşınacağı konularında tartışmalar ve beklentiler arttı. Sürecin başka bir düzeye sıçratılması veya olgunluğa eriştirilmesi gerektiği yönündeki görüşler öne çıkıyor.
Bütün bunların ülkenin seçim sathımailine girmesinden hemen önce gündeme gelmesi de ayrıca dikkat çekici. Bu zamanlama, konunun başka bir boyutunu oluşturuyor.
Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Azerbaycan dönüşünde gazetecilerin, “Süreç hangi aşamada? Millî Güvenlik Kurulu kararını kamuoyuyla ne zaman paylaşabilirsiniz?” sorularına verdiği yanıt da bu gelişmelerden biri.
Erdoğan, “Biz hem Cumhur İttifakı olarak hem de devlet olarak Terörsüz Türkiye sürecine sadece elimizi değil, aynı zamanda vücudumuzu da koyduk” dedikten sonra, tespit ve teyit aşamasına ilişkin beklentilere şu yanıtı verdi:
“Kesin bir tarih vermekten ziyade, sürecin sağlıklı, eksiksiz ve geri dönüşü olmayacak şekilde tamamlanmasına odaklanmış durumdayız. Latincede ‘Yavaşça acele et’ anlamına gelen ‘Festina lente’ diye bir söz vardır. Biz de dikkatli ama seri hareket ediyoruz.”
Bir başka önemli gelişme ise TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un, Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun kapsamında kurulması öngörülen Meclis İzleme Komisyonu için siyasi partilere yönelik ziyaretleri.
Kurtulmuş, komisyonun kısa süre içerisinde kurulacağını duyurdu. Bu açıklama ve yürütülen temaslar, MGK’nin tespit ve teyit aşamasının tamamlanmasının ardından birkaç hafta içinde sürece ilişkin bir karar açıklayabileceği beklentisini güçlendiriyor.
Sürecin yeni aşaması
5 Kasım 2026 Perşembe günü Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Ankara’da Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “Ortak Gelecekte Biriz İletişim Kampanyası”nın lansmanında kampanyanın çerçevesini açıkladı.
Duran, kampanyanın içeriğini dört başlık altında topladı: Güvenlik, ekonomik kalkınma ve istihdam; toplumsal bütünleşme ve mutabakat; yatırım, üretim ve refah. Toplantıya TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da katılarak bir konuşma yaptı.
Ancak son dönemdeki gelişmeler arasında belki de en önemlisi, MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın yaptığı açıklamalar. Konuşmada iktidar kanadının kamuoyu önünde ifade etmekten imtina etiği gerçekler dile getirmiş. Bunlarla iktidarın dile getirdikleri arasında geniş bir acı farkı ise göze çarpıyor.
Son iki yıldır TBMM komisyonu çalışmaları dışında süreç hakkında kamuoyu önünde konuşmayan Kalın, hafta başında Ankara’da ORSAM ile Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi’nin birlikte düzenlediği “Ortadoğu’da Yeni Bir Bölgesel Toplum Sözleşmesi Arayışı” konferansında son derece önemli ve tarihî bir konuşma yaptı.
Oxford Üniversitesi’nden Galip Dalay’ın sorusunu yanıtlarken sürecin temel boyutlarına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
“Silahsızlanma bu sürecin bir ayağı. Silahsızlanma tek başına sorunu çözmeyecek. Kürt meselesinin temel nedenlerini ele almak zorundayız. Sürecin iki ayak üzerinde ilerlemesi gerekiyor. Diğer ayağı ise kesinlikle daha fazla demokratikleşme ve demokratik reformlar.”
Süreci devlet ve iktidar adına esas itibarıyla yürüten kurumun MİT olması, İbrahim Kalın’ın kurduğu her cümleye ayrı bir anlam kazandırıyor. Açıklamalarının sürecin geleceği açısından sonuç üretme potansiyelini de artırıyor.
Bu nedenle Kalın’ın tarihî nitelikteki konuşmasının medyada hak ettiği ölçüde yer bulmaması ve kamuoyunda yeterince ilgi uyandırmaması oldukça tuhaf ve dikkat çekici.
Kalın’ın konuşmasında öne çıkan başlıklar şöyle:
-
- PKK yönetiminin geleceğine ilişkin kaygılar: Hareket yönetiminin “Bize ne olacak?” sorusunu taşıdığını, bu konuda bir direnç bulunduğunu ve kadroların geleceklerine ilişkin soru işaretleri olduğunu belirtti. Bu kaygıları anladığını ve muhataplarıyla konuştukları.
- Kürtlerin yaşadığı dışlanmışlık ve ayrımcılık: Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesinin çözülmesi gereken bir mesele olduğu.
- Silahsızlanmanın doğrulanması: Tespit ve teyit aşamasının tamamlanabilmesi için silahsızlanmanın eksiksiz ve doğrulanabilir biçimde gerçekleşmesi gerektiği.
- Yasal düzenlemelerin kapsamı: Mevcut yasanın kapsamı dışında kalanlar için ek yasal düzenlemeler yapılacağını, bazı kilit isimlerin ise bir süre daha Kürdistan Bölgesi’nde kalacağı.
- Bölgesel boyut: Kürt meselesinin yalnızca Türkiye’nin meselesi olmadığını; Suriye, Irak ve İran’da da demokratikleşmeye ve toplumsal bütünleşmeye ihtiyaç bulunduğunu belirtti. Demokratikleşme, kapsayıcılık ve bütünleşme alanlarında başka adımların da atılması gerektiği.
- İran’a yönelik olası saldırının sonuçları: ABD’nin İran’a olası bir saldırısının Kürdistan Bölgesi’ni de etkileyebileceğine, bölgedeki İranlı Kürt muhalefet gruplarının saldırı tehdidiyle karşı karşıya kalabileceği.
- Türkiye-Irak güvenlik iş birliği: Türkiye ve Irak arasında Ortak Güvenlik Koordinasyon Komitesinin işletilmeye başlanmasını süreç açısından önemi.
- Sincar ve Başika: Sincar’daki PKK varlığının sonlandırılması ve Başika yerleşkesinin kademeli devrine ilişkin ortak açıklamanın önemi.
Uyarılar dikkate alınmadı
MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın konuşmasında dile getirdiği görüşlere benzer öneri ve uyarılar, sürecin başlangıcından bu yana çok sayıda sivil toplum kuruluşu, siyasi parti ve konu uzmanı tarafından farklı vesilelerle gündeme getirildi.
Bunların önemli bir bölümü, sürecin mimarisinden kaynaklanan sorunlarla ilgiliydi.
Örneğin Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun’un kapsamının dar tutulması, örgüt yöneticilerinin durumunun belirsizliği ve sürecin ikinci aşaması olarak tanımlanabilecek Kürt sorununun kök nedenlerine ilişkin somut bir çerçevenin ortaya konulmaması, bu uyarıların başında geliyordu.
Yasanın kapsamının darlığı, Kalın’ın da ifade ettiği biçimiyle hareket yönetiminin “Bize ne olacak?” sorusuyla dile getirdiği haklı ve doğal kaygıların önemli kaynaklarından biri.
Bazı uyarılar ise Türkiye’ye özgü bir yöntem izleniyor olsa bile çatışma çözümü çalışmalarının deneyimlerinden hareketle, sürecin sağlıklı ilerlemesi ve yeni risklerin ortaya çıkmaması için mutlaka dikkate alınması gereken konularla ilgiliydi.
Ne var ki bu öneri ve uyarıların neredeyse hiçbiri iktidar ve süreci yürütenler tarafından dikkate alınmadı. En azından toplumun çok geniş bir kesiminde oluşan algı, sürecin kapalı devre yürütüldüğü ve kamuoyunun yeterince bilgilendirilmediği yönündedir.
İktidarın fiilî ortağı MHP’nin Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin süreç boyunca kamuoyuyla paylaştığı önerilerin de önemli bölümü hayata geçirilmedi. İktidarın iki yıldır dile getirdiği “Her şey yolunda” mesajları, kendi seçmeninin önemli bir bölümünü bile ikna edebilmiş değil.
Yeni aşama ve muhasebe
Bütün bu sorunlara rağmen süreç, iki yılın sonunda önemli bir eşiğe dayanmış durumda.
Şimdi geçmiş deneyimlerden ders çıkararak yeni bir yol haritası belirleme ihtiyacı var. Bunun için hem bu sürecin iki yıllık deneyimi hem de geçmiş Oslo ve 2013-2015 çözüm süreçlerinin birikimi birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle süreci olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek, yeni belirsizliklere ve risklere yol açabilecek gelişmeler dikkate alınarak bundan sonraki aşamanın yol haritasının belirlenmesinde daha fazla gecikilmemeli.
Bu kapsamda yapılacak süreç muhasebesinde uluslararası ve bölgesel gelişmelerin de göz ardı edilmemesi gerekiyor. ABD ve İsrail’deki seçim sonuçları, İran-ABD-İsrail savaşının yeni bir evreye girme ihtimali ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde ortaya çıkan yeni kriz, bu değerlendirmelerin önemli başlıkları arasında yer almalı.
Geriye dönüşü olmayacak bir silahsızlanma ve örgütün feshi aşamasının toplumsal barışa ve demokratikleşmeye kapı aralayabilmesi için tarafların, özellikle de sürecin birincil derecede sorumlularının ve muhataplarının kapsamlı bir muhasebe yapması elzem.
İbrahim Kalın’ın konuşmasını da bu açıdan değerlendirmekte yarar var. Kalın’ın dile getirdiği hususlar, sürecin geldiği aşamada ortaya çıkan ihtiyaçların ve çözülmesi gereken sorunların devletin en önemli aktörlerinden biri tarafından da kabul edildiğini gösteriyor.
Bu nedenle konuşmayı yalnızca sürecin mevcut aşamasına ilişkin bir değerlendirme olarak değil, bundan sonraki aşamanın ihtiyaçlarına ilişkin önemli mesajlar ve bir muhasebenin başlangıcı olarak okumak gerekiyor.
Mesele, silahsızlanmanın ve örgütün feshinin gerçekleşmesinden sonra ne yapılacağıdır. Sürecin toplumsal barışa, demokratikleşmeye ve Kürt sorununun kök nedenlerinin çözümüne kapı aralayabilmesi, bu soruya verilecek yanıtın niteliğine bağlıdır.
Not: Bu yazı ilk kez 13 Kasım 2026 tarihden https://yeniarayis.com/yazi/silahsizlanmadan-demokratiklesmeye-ve-ibrahim-kalinin-konusmasi-51421 yayınlandı.