“Yeni Parti, muhalefeti etrafında toparlayacak bütünlüklü bir politik açılım yapabilmiş değil. Eski ile yeni arasında salınıp duruyor. Esas olarak aparatlarının iç dizaynı ile meşguller. Parti kongrelerinin tek adaylı seçim oyununa dönüşmesi, yenilenmenin sınırını gösteriyor. Politik yenilenmeyi yönetici yenilenmesine indirgemek, toplumun ihtiyaç duyduğu politik yenilenmeyi karşılamıyor. Dağınıklık sürüyor.”
ABD ara seçimlerinde Trump, aşırı sağcıların küresel ölçekte aldığı yenilgilerin çoğundan daha ağır ve açık bir yenilgi aldı. Demokratların rengi mavi olduğu için seçim sonrasında bir mavi dalga bekleniyordu. Ancak sonuçlar beklentileri katbekat aştı. ABD siyaset sahnesinde büyük bir deprem yaşandı; enkazın altında aşırı sağcılar, ırkçılar, ayrımcılar, göçmen düşmanları ve Musk gibi sermayedarlar kaldı.
Demokratların Kongrenin her iki kanadında, Temsilciler Meclisinde ve Senatoda çoğunluğu ele geçirmesi, yenilginin boyutunu daha da büyüttü. Bu, Trump’ın son bir yıl içindeki ikinci seçim yenilgisi oldu. Mamdani’nin New York belediye başkanlığını kazanması ise bu değişimin ilk işaret fişeğini yakmıştı.
Mamdani, Filistinlilerin haklarını en açık biçimde savunan aday olarak kazanmıştı. Ara seçimlerin sonuçlarında da ABD’nin Gazze ve İran’a yönelik savaş politikalarının ve İsrail’e verdiği desteğin belirleyici olduğunu seçmenler açıkça ortaya koydu.
Mamdani’nin zaferi, otoriter sağ dalgaya karşı ahlaki ve politik bir başarıydı. Son seçimler bu zaferi perçinleyecek mi, önümüzdeki dönemde göreceğiz.
ABD seçmeni aynı zamanda Trump yönetiminin seçimleri siyasi mühendislikle kazanma girişimlerine de yanıt verdi. Trump, seçim öncesinde Florida, Kuzey Carolina, Alabama ve Teksas’taki seçim çevrelerinin sınırlarını yeniden çizmişti. Demokratlar, yıllar sonra Teksas’ta 1988’den bu yana ilk kez başarı elde ederken Kansas, Kuzey ve Güney Carolina, Ohio, Iowa ve Maine’de de güç kazandılar.
Hiç kuşkusuz Trump, artık Kongreyi devre dışı bırakarak ülkeyi başkanlık kararnameleriyle yönetmeye devam edecek. Ancak bu seçimin asıl önemli sonucu, 2028 başkanlık yarışı hazırlıklarının şimdiden başlayacak olması.
Türkiye’de ise Orban, Vucic, Bolsonaro ve son olarak Trump’ın yaşadığı yenilgi sonrası dünyada otoriter yönetimlerin sonunun gelmeye başladığı ve sıranın ülkeyi çeyrek asırdır yöneten AK Parti’ye geldiği yönünde yorumlar yapılıyor. Oysa bu yaklaşım, küreselleşme çağının başladığı ve ulus devletlerin sonunun geldiği iddiasını hatırlatıyor. Kapitalist küreselleşme tıkandı, içe kapanma süreci hız kazandı. Ne ulus devletler eskisi gibi işliyor ne de küreselleşme süreci eski biçimiyle sürdürülebiliyor.
Trump yenilgisinin Türkiye’yi doğrudan etkileyeceği iddialarının ayakları yere basan bir analiz olduğunu söylemek zor. Bu konuda aceleci bir heyecana kapılmamakta yarar var.
Fon vurgununun iktidar partisi seçmeninde ilk kez ciddi bir kırılma yaratması, hayat pahalılığının dizginlenememesi, kurumların sorunlara çözüm üretememesi ve ABD ile bölge ülkeleriyle yaşanan dış politika sorunları, iktidar değişikliği beklentisini kendiliğinden yeniden canlandırmış görünüyor. Bu beklenti, 2023 seçimleri öncesinde olduğu gibi yeniden güç kazanıyor.
Özellikle 2024 yerel seçimlerinde ana muhalefetin elde ettiği başarı, 2023 seçim yenilgisinin muhalif seçmende yarattığı duygusal kırılma ve iktidar bloğunun hoyrat, kibirli ve beceriksiz yönetim tarzına duyulan tepkiyle birlikte değerlendirilmeli. ABD ara seçimleriyle benzerlikler taşıyan bu tablo, Erdoğan yönetimi için yolun sonunun göründüğü yorumlarını artırıyor.
Erdoğan’ın karşısında dağınık bir muhalefet
ABD seçimlerinden kolaycı sonuçlar çıkarmadan doğru dersler çıkarıldığında, Erdoğan yönetiminin sonunun gelmesi için toplumsal koşulların bugün geçmişe kıyasla daha fazla mevcut olduğu söylenebilir. Ancak muhalefetin 2024 yerel seçimlerinin gerisine düşmüş olması ve kendi içinde dağılması görmezden gelinerek başarıya ulaşılması mümkün değil.
Türkiye’de seçim başarısı yalnızca iktidara yönelik haklı tepkilere dayanarak elde edilemez. Muhalefet partileri, seçmeni cezbedecek ve sorunlara çözüm üretecek alternatif politikalar geliştirmekten hâlâ uzak. Demokratik muhalefet güçlerinin ortak bir siyasal zemin oluşturabilmesi, seçmenleri bir arada tutabilmesi ve ekonomik sorunlara inandırıcı alternatifler sunabilmesi hayati önem taşıyor.
Erdoğan, seçim mühendisliğiyle muhalefeti dağıtmayı ve etkisizleştirmeyi başardı. Mutlak butlan tartışmaları, muhalefet partisinin kazandığı belediyelere yönelik siyasi ve yolsuzluk operasyonları, 2024 seçim başarısının yarattığı atmosferi büyük ölçüde dağıttı. İktidar partisine transfer olan büyükşehir belediye başkanları ve son olarak milletvekili Mustafa Sarıgül hakkında ortaya atılan iddialar, iktidarın siyasi gündemini besleyen gelişmeler olarak öne çıktı.
Diğer taraftan yeni çözüm süreci etrafında dipten yükselen Kürt karşıtlığına varan milliyetçi siyasal kabarışın, seçim kaybeden otoriter yönetimlerde gelişen dip dalganın tam tersi yönde ilerlediği de göz ardı edilmemeli.
Türkiye’de seçimlere iki yıldan az bir zaman kaldı. Bu süre muhalefet için hem çok kısa hem de yeterince uzun olabilir. Çünkü Türkiye siyasetinin yapısal sorunları çok katmanlıdır. Sorun yalnızca aday veya yönetici sorunu değil; bütünlüklü, yeni bir siyaset oluşturma sorunudur. Yeni, bütüncül bir siyasal vizyon ve siyaset yapma sorunudur.
2028’e giderken asıl belirleyici olan, ekonomik koşulların, muhalefetin örgütlenmesinin ve seçim rekabetinin nasıl şekilleneceği olacak. Erdoğan için siyasi değişim ihtimali elbette tartışılabilir; ancak bu sonucu başka ülkelerdeki gelişmelerden otomatik olarak çıkarmak mümkün değil.
Yeni Parti, muhalefeti etrafında toparlayacak bütünlüklü bir politik açılım yapabilmiş değil. Eski ile yeni arasında salınıp duruyor. Esas olarak aparatlarının iç dizaynı ile meşguller. Parti kongrelerinin tek adaylı seçim oyununa dönüşmesi, yenilenmenin sınırını gösteriyor. Politik yenilenmeyi yönetici yenilenmesine indirgemek, toplumun ihtiyaç duyduğu politik yenilenmeyi karşılamıyor. Dağınıklık sürüyor.
Sonuçta Erdoğan’ın yapılacak ilk seçimleri kazanması, muhalefetin dağınıklığını ve paralize edilmesini başardığı için bugün güçlü bir ihtimal olmaya devam ediyor. Yani muhalefet zamanla yarışmak ve bir an önce dağınık, savunmacı, dar alanda paslanmalarına son vermek zorunda. Seçmene otoriter yönetim anlayışına bütüncül alternatifini göstermekle bir kez daha imtihanda.
Not: Bu yazı 10 Kasım 2026’da https://yeniarayis.com/yazi/orban-ve-trump-sirada-kim-var-49449 yayınlandı.